enciklopedia e njeriut

Njera nder faktet me te rëndësishme që lloin ton e ben te ndryshem nga te tjeret eshte aftesia qe njhemi ne pasqyre . Per shkecetaret dhe filozofet kjo eshte shenja me e mire qe ne dallohemi nga llojet e tjera ne natyr.

TRURI I NJERIUT

Truri i njeriut eshte perafersisht 3 her me i madh nga truri i primatit mesatar te i madh sa ne. Njeriu nuk eshte pare gjithmon si pjes e mbreteris shtazore. Nder shekuj njerzit jane llogaritur si krijesa te larta qe kane shpirt deshir te lir dhe die, ndersa kafshet i kane llogaritur si krijesa te thjeshta te udhehequr nga instiktet.

MBRETERIA SHTAZORE

Ne jemi nje nder me te voglat ne 1.5 milion llojet te cilet e perbejn mbreterin shtazore ANIMAL, nje nder 5 mbreterit e organizmave te gjalla.Ne te kaluaren zoologet te gjitha shtazet i kan konsideruar ne nje trung familjar me dy deg: kurrizore (te gjith shtazet me kurriz) dhe pakurrizoret (krymbat, insektet,marimangat e te tjere).Me kalimin e viteve jane mbledhur te dhena per histrotin e evolucionit eshte nderruar edhe klasifikimi.Sot kurrizoret jane vetem nje degezim prej me shum se 30 degeve ne mbreterin shtazore.Perseri kurrizoret jane dominante.Ne nje deg aq te vogel nga trungu i jetes jane te permbledhur te gjithe sisoret, zogjte ,ujetokesoret dhe peshqit.

KURRIZORET TIPIK

Para 400 milion vjetesh kurrizoret e pare paraardhesit tone te larget kan qen peshqit.Trashigimi i ketyre paraardhesve ujor eshte enede me ne , duke perfshir ktu dukjen e qarte te kurrizit dhe muskulaturen rreth tij.Sot kurrizi paraqet baze mbeshtetese te skeletit te njeriut te rri drejt dh te leviz.Nene lekur indet tona jan ende me tretje te kripur e cila sispas perberjes kimike eshte shume e ngjajshme me ujin e detit qe gjithashtu tregon per te kaluaren ton ne uj.

TRUNGU I JETES

Trungu i jetes sherben per ndarjen e krijesave te gjalla dhe per rrefimin e rruges se tyre evolutive.Ne thellesi te trungut ndodhen mbreterit e krujesave shtazore prej ku secila mund te ndaet ne degezim ne lloje te ndryshme.Kjo tabel ne pamje te thjesht mund te tregoj se ku ndodhet pamja jone.Si te shkojm nga ana e majte ne te djathte dhe mandej posht llojet behen me zhvillues.Si te gjitha llojet e tjera edhe njerezit kane emer shkencore te perbere prje dy pjeseve :gjini dhe lloje.Ne jemi perfaqesuesi i vetem i gjall i gjinise HOMO ,e cila e perfshin edhe paraardhesin tone HOMO erektus dhe te afermin tone HOMO neandertalensis .Pervec asaj njeriu eshte anetari i vetem i mbijetuar i nenfamiljes majumet pa bishte sot te njohur si hominini (familja HOMININEA ) .Supozohet se homininet jane ndare nga shimpazet para 5-6 milion vjet.

 

NJEREZIT SI SISORE

Dega e kurriozoreve edhe me tej zgjerohet dhe ndahet ne dege me te vogla te quajtura klasa. Ne bejme pjese ne klasen MAMMILIA-sisore. Egzistojne disa cilesi qe i ndajne sisoret nga kurrizoret e tjere a me kryesorja eshte sekretimi i qumshtit per ushqimin e te vegjelve te tyre. Si sisoret e tjere ne kemi organizem gjakngrohte dhe trupin e kemi te mbuluar me qime. Lloji jone i perket kategoris se sisoreve te quajtur primat. Pothuajse te gjithe primatet jetojn ne dru dhe banesa e tyre eshte e kufizuar ne pyjet e rrethit te nxehte te tokes.Shume cilesi te anatomise se njeriut si per shembull shputat tona te forta, shpraztinat e syve te drejtuar perpara dhe shikimi ne boja ,jane cilesi tipike te primateve, rrezulltat i evolucionit te tyre.Duke marre parasysh jeton tone te perbashket dhe sjelljen.

Tags: vivamus nibh in augue praesent